Byliny o wysokiej wartości nektarowej
Byliny tworzą stały element ogrodu, powracający co roku bez konieczności dosiewania. Wśród nich wyróżniają się gatunki szczególnie cenione przez owady:
Jeżówka (Echinacea purpurea)
Kwitnie od lipca do września. Dostępny pyłek przyciąga zarówno pszczoły miodne, jak i trzmiele (Bombus spp.) oraz wiele gatunków pszczół dziko żyjących. Otwarty koszyczek kwiatowy umożliwia łatwy dostęp owadów o różnej długości trąbki ssącej. Dobrze znosi suszę, co jest istotne w warunkach polskich lat z niedoborami opadów.
Labiodanka (Nepeta spp.) i szałwia (Salvia spp.)
Rośliny z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae) należą do ulubionych przez trzmiele i pszczoły samotnice. Budowa kwiatu z wyraźną dolną wargą ułatwia lądowanie i pobieranie nektaru. Szałwia lekarska (Salvia officinalis) zaczyna kwitnieć już w maju i utrzymuje kwitnienie przez kilka tygodni.
Oman (Inula spp.) i nawłoć (Solidago spp.)
Nawłoć kanadyjska i pospolita kwitną późno — od sierpnia do października — i stanowią jedno z ostatnich źródeł nektaru przed zimowaniem. Mimo że nawłoć jest gatunkiem ekspansywnym, jej kontrolowana uprawa na skrajach ogrodu może uzupełniać bazę pokarmową dla jesiennie aktywnych owadów.
Pszczoła miodna (Apis mellifera) w trakcie pobierania nektaru. Źródło: Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.
Jednoroczne rośliny kwitnące
Rośliny jednoroczne dają możliwość szybkiej zmiany składu roślinności i są szczególnie przydatne na puste miejsca w ogrodzie lub na działce balkonowej.
| Gatunek | Okres kwitnienia | Główni odwiedzający |
|---|---|---|
| Ogórecznik (Borago officinalis) | czerwiec – wrzesień | pszczoły, trzmiele |
| Facelia (Phacelia tanacetifolia) | maj – sierpień | pszczoły, trzmiele, pszczołówki |
| Słonecznik (Helianthus annuus) | lipiec – październik | pszczoły, trzmiele, motyle |
| Kosmos (Cosmos bipinnatus) | lipiec – październik | motyle, pszczoły, bzygi |
| Aksamitka (Tagetes spp.) | czerwiec – październik | bzygi, małe pszczoły samotnice |
Facelia — roślina o wyjątkowej wartości
Facelia błękitna (Phacelia tanacetifolia) jest powszechnie stosowana jako poplon w rolnictwie ze względu na wyjątkowo wysoką produkcję nektaru. W warunkach ogrodowych może być wysiewana w odstępach co 2–3 tygodnie, co przedłuża bazę pokarmową dla zapylaczy.
Krzewy i rośliny drewniejące
Krzewy kwitnące wiosną zapewniają pokarm w krytycznym okresie, gdy byliny jeszcze nie kwitną. Do najcenniejszych w polskich warunkach należą:
- Bez czarny (Sambucus nigra) — masowe kwitnienie w maju i czerwcu, dostępne zarówno dla pszczół miodnych, jak i wielu gatunków dzikich.
- Lipa (Tilia spp.) — jeden z najważniejszych gatunków miododajnych. Kwitnie w lipcu, a jej nektar jest intensywnie pozyskiwany przez pszczołę miodną.
- Tawuła (Spiraea spp.) — kwitnie wiosną i wczesnym latem, odwiedzana przez wiele gatunków pszczół i motyli.
- Lawenda (Lavandula angustifolia) — w polskim klimacie wymaga osłoniętego stanowiska; kwitnie od czerwca do sierpnia, intensywnie odwiedzana przez trzmiele.
Wiosenne rośliny jako pierwsze źródło pokarmu
Pszczoły i trzmiele wybudzają się ze snu zimowego już w marcu. W tym czasie dostępność kwitnących roślin jest ograniczona, dlatego istotne jest planowanie wiosennych stanowisk:
- Krokusy (Crocus spp.) — marzec
- Przebiśnieg (Galanthus nivalis) — luty–marzec
- Zawilce (Anemone nemorosa) — marzec–kwiecień
- Wierzba (Salix spp.) — marzec–kwiecień (pyłek)
- Cebulica (Scilla siberica) — marzec–kwiecień
Rośliny regionalne i ekotypy
Gatunki pochodzące z lokalnych stanowisk, określane jako ekotypy regionalne, mogą lepiej synchronizować kwitnienie z aktywnością miejscowych populacji owadów. Rośliny hodowlane, zwłaszcza formy pełnokwiatowe, często mają zmienioną budowę kwiatów i ograniczoną dostępność nektaru lub pyłku.
Przy zakupie sadzonek lub nasion warto zwracać uwagę na formy gatunkowe (botaniczne) zamiast odmian ozdobnych. Dotyczy to szczególnie maków, nagietków i różnych odmian roślin z rodziny złożonych.