Układ ogrodu — strefy kwiatowe
Zamiast rozproszonych pojedynczych roślin, zapylaczom lepiej służą zwarte grupy tego samego gatunku. Pszczoły poszukują pokarmu w sposób wydajny energetycznie — skupiony obszar kwitnących roślin pozwala im zebrać więcej nektaru i pyłku w krótszym czasie.
Przy projektowaniu stref kwiatowych warto uwzględnić:
- Ekspozycję na słońce — większość roślin miododajnych potrzebuje co najmniej 6 godzin bezpośredniego nasłonecznienia dziennie. Pszczoły są najbardziej aktywne w godz. 10–16.
- Ciągłość kwitnienia — planowanie roślin tak, by od marca do października zawsze coś kwitło w ogrodzie.
- Zróżnicowanie wysokości — byliny niskie, średnie i wysokie tworzą różne nisze, które mogą przyciągać różne gatunki owadów.
Źródła wody dla owadów
Pszczoły i trzmiele potrzebują dostępu do wody — szczególnie w upalne dni. Stojąca woda w głębokim naczyniu jest jednak niebezpieczna, bo owady mogą się w niej utopić.
Jak zrobić pojnik dla pszczół
Spłycony talerz ceramiczny lub kamienna miseczka z kamyczkami lub korkami umożliwiającymi lądowanie i odejście bez ryzyka utonięcia. Woda powinna być zmieniana co 2–3 dni, aby uniknąć rozmnażania się komarów.
Naturalne źródła wody, takie jak oczko wodne z łagodnie opadającymi brzegami lub płytki strumień, stanowią atrakcyjne środowisko zarówno dla owadów, jak i ptaków.
Miejsca gniazdowania dzikich pszczół
Pszczoły dzikie gniazdują inaczej niż pszczoła miodna — nie tworzą uli. Murarka ogrodowa (Osmia rufa) zasiedla gotowe otwory w drewnie lub glinie; trzmiele często gniazdują w ziemi lub opuszczonych norach gryzoni.
Sposoby wspierania gniazdowania:
- Hotel dla owadów — drewniana konstrukcja wypełniona rurkami trzcinowymi o średnicy 4–8 mm, umieszczona na południowej ścianie lub ogrodzeniu, na wysokości 1–1,5 m. Ważne, żeby rurki były szczelnie zamknięte z jednej strony i suche.
- Nieuprawione skrawki ziemi — pozostawienie fragmentu ogrodu bez mulczowania lub wykaszania umożliwia gniazdowanie gatunków ziemnych.
- Stare pnie i kłody — stanowią naturalne miejsce gniazdowania dla pszczołówek (Halictus spp.) i innych gatunków preferujących spróchniałe drewno.
Trzmiel (Bombus sp.) na lawendzie. Trzmiele są jednymi z pierwszych zapylaczy aktywnych wiosną. Źródło: Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.
Ograniczenie środków chemicznych
Pestycydy — zarówno insektycydy, jak i herbicydy — mogą niekorzystnie wpływać na populacje owadów. Nawet preparaty dozwolone w ogrodnictwie amatorskim mogą być szkodliwe dla dzikich pszczół, jeśli stosowane są na kwitnące rośliny lub w godzinach aktywności owadów.
Praktyczne zasady:
- Unikanie opryskiwania roślin w trakcie kwitnienia, szczególnie między godz. 8 a 18.
- Preferowanie metod mechanicznych przy zwalczaniu chwastów w strefach kwiatowych.
- Stosowanie naturalnych preparatów (np. na bazie mydła potasowego przy mszycach) z ostrożnością i w odpowiednim czasie.
- Rezygnacja z preparatów systemicznych wchłanianych przez całą roślinę, w tym kwiaty.
Koszenie — kiedy i jak
Zbyt częste i zbyt niskie koszenie trawnika pozbawia owady zarówno pokarmu, jak i miejsc gniazdowania. Alternatywy dla tradycyjnego trawnika angielskiego:
- Łąka kwietna — wysiana z mieszanki traw i roślin zielnych, koszona 2 razy w roku (w czerwcu i we wrześniu).
- Trawnik z koniczyną — koniczyna biała, dopuszczona jako element trawnika, jest intensywnie odwiedzana przez trzmiele.
- Strefy niestrzyżone — fragment ogrodu pozostawiony bez koszenia przez cały sezon, szczególnie cenny przy ogrodzeniach i skrajach działki.
Ogród miejski i balkon
Nawet na balkonie możliwe jest tworzenie przestrzeni przyjaznej zapylaczom. Skrzynki i doniczki z lawendą, tymiankiem, oregano, bazylią i facelią przyciągają owady nawet w środku miasta. Pszczoły dziko żyjące potrafią przemierzać kilka kilometrów w poszukiwaniu pokarmu.